Verdwenen Arnhem: Achter de Toren

(Foto's: Gelders Archief.)

ARNHEM – Arnhem is de afgelopen honderd jaar ingrijpend veranderd. Door de Slag om Arnhem natuurlijk, maar ook vanwege de sloop- en bouwwoede na de oorlog.

In een serie artikelen kijkt Arnhem Direct terug op straten en pleinen die verdwenen zijn of die een totale metamorfose ondergingen. Vandaag: Achter de Toren.

Tot aan de verwoestingen van de Tweede Wereldoorlog lag er om de toren van de Eusebiuskerk een straatje dat na de oorlog niet meer herbouwd is: Achter de Toren.

Feitelijk had deze straat de verkeerde naam. De straat had beter Rondom de Toren kunnen heten.

Achter de Toren liep vanaf de Kerkstraat aan de noordkant om de toren heen, langs de zuidelijke kant van de Eusebiuskerk om uit te komen op de Markt.

De foto bovenaan dit artikel toont een deel van Achter de Toren in 1925. Links op de foto is ‘burger-hotel’ Achter de Toren te zien.
Het hotel, en een groot deel van de andere huizen aan de Achter de Toren werden in de oorlog totaal verwoest doordat een deel van de kerktoren op de huizen viel.

Op onderstaande luchtfoto uit de jaren dertig is goed te zien hoe dicht de huizen aan deze straat tegen de kerk aan waren gebouwd.

Hoewel de meeste huizen aan de Achter de Toren op bovenstaande foto in de 19e eeuw gebouwd werden, is de straat al heel veel ouder.

Sterker nog: Achter de Toren behoorde tot een van de oudste straten die Arnhem gekend heeft. Zelfs op de alleroudste kaarten die er van Arnhem gemaakt zijn, is te zien dat er altijd huizen rondom de kerk stonden, zoals op onderstaande plattegrond uit 1640 te zien is.

Aan de zuidkant van de Eusebiuskerk liep Achter de Toren parallel aan de Turfstraat. De huizen die hier stonden hadden in feite twee voorkanten: een ‘echte’ voorkant aan de Turfstraat, en een dienstingang of persoonlijke ingang aan de Achter de Toren.

Ter oriĆ«ntatie: bovenstaande foto toont de zuidkant van de Eusebiuskerk, die voor de oorlog meestal werd aangeduid als ‘Groote Kerk’. We kijken in de richting van de Markt.

Precies vanaf de andere kant is ook een foto gemaakt, die je hieronder ziet. De fotograaf staat op de Markt.

Links is de Waag goed te herkennen, met de Turfstraat die aan beide kanten bebouwd was. In het midden de kosterswoning en rechts daarvan Achter de Toren. Rechts daar weer van nog een klein stukje van de Eusebiuskerk.

De bekende Arnhemse fotograaf Nico Kramer maakte in de zomer van 1945 honderden foto’s waarop hij de verwoestingen van de oorlog in het centrum van Arnhem vastlegde.

De kosterswoning op de foto hierboven zag er toen zo uit:

Op de foto is duidelijk dat er van de omliggende bebouwing vrijwel niets meer over is.

Tijdens de wederopbouwplannen werd al snel het besluit genomen om de Eusebiuskerk meer ruimte te geven en de huizen van Achter de Toren niet meer te herbouwen.

Nu ook het Kerkplein weer bebouwd wordt, zou het best kunnen dat er ergens in de toekomst besloten wordt om ook Achter de Toren weer te laten terugkeren in het straatbeeld.

Reacties