Verkoop koepelgevangenis in 2017 verwacht

Foto: Arthur

ARNHEM – Vorige maand vertrokken de laatste vluchtelingen uit de koepelgevangenis. Wat nu? Het Rijk wil de voormalige gevangenis volgend jaar verkopen. De gemeente Arnhem broedt op plannen voor een creatieve invulling. Een overzicht van de stand van zaken.

In de jaren 1882-1883 is de koepelgevangenis ‘De Berg’ aan de Wilhelminastraat in de wijk Lombok gebouwd. Een architectonisch uniek gebouw waarvan er drie voorbeelden in Nederland zijn te vinden. De andere twee staan in Breda en Haarlem.

De koepel is in 2015 en 2016 tijdelijk gebruikt door het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) als een opvangvoorziening voor asielzoekers die in afwachting waren van een procedure. Om die reden werd de koepelgevangenis uit de verkoop gehaald.

Nu het COA geen huurder meer is, heeft het Rijksvastgoedbedrijf een openbare verkoop in 2017 aangekondigd op de site biedboek.nl. De koepelgevangenis heeft nu nog steeds de bestemming ‘penitentiaire inrichting’, maar als zodanig al enige jaren niet meer in gebruik.

Het Rijk wil de gevangenis dus volgend jaar openbaar verkopen en daarvoor is al een taxatie verricht waarvan de uitkomst geheim wordt gehouden. Verkoop is alleen mogelijk als een potentiële koper minimaal de taxatieprijs biedt of slechts een klein percentage daaronder.

Omschrijving koepelgevangenis
De koepelgevangenis met bijgebouwen heeft een bruto vloeroppervlak van circa 17.186 m² en de koepel heeft een diameter van 63 meter en is 37,90 meter hoog. Het gebouwencomplex staat op een perceel van ruim 2 hectare en is ontworpen door de architect Johan Frederik Metzelaar.

Volgens de omschrijving op biedboek.nl is het koepelcomplex een belangrijk voorbeeld van de geschiedenis van de Nederlandse gevangenisbouw en ook typologisch en architectuurhistorisch van groot internationaal belang.

Het is ontworpen als ‘panopticon’ waarbij vanuit het middelpunt het totale gebouw is te overzien. Het complex verkeert in een goede staat van onderhoud en gedurende een aantal jaren flink gerenoveerd. Het is aangewezen als ‘Rijksmonument’.

Nieuwe bestemming
Bij een verkoop ligt het voor de hand dat een potentiële koper aan de gemeente zal vragen om de bestemming te wijzigen. Het is echter de vraag waarvoor het complex gebruikt en dus bestemd kan worden.

Een eerste belemmering voor een herbestemming is de aanwijzing als ‘Rijksmonument’. Een belemmering omdat het complex daardoor niet zonder beperkingen kan worden verbouwd.

Het Rijksvastgoedbedrijf erkent dat het door die status lastig is om een nieuwe bestemming te vinden. Daarnaast is de akoestiek in de koepel zo ‘goed’ dat gefluister aan de ene kant van de koepel aan de andere kant prima is te verstaan. En ook de ligging, aan de rand van een woonwijk, terwijl er op het terrein weinig parkeerruimte is, beperkt de mogelijkheden voor herbestemming.

Voorbereidingen verkoop
In de voorbereiding van de verkoop is het Rijksvastgoedbedrijf in gesprek met de gemeente Arnhem. Daarbij gaat het hoofdzakelijk over de toekomstige bestemmingsmogelijkheden. Waar de verkoper graag ruime mogelijkheden wil, is de gemeente behoudender, volgens een woordvoerder van het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente wil de omwonenden intensief bij de planvorming betrekken. Die vrezen voor parkeer- en verkeersoverlast, waardoor de gemeente niet meer verkeersbewegingen in de omgeving wil.

Ook dat vormt volgens het Rijksvastgoedbedrijf een grote belemmering voor een nieuwe functie. En in Lombok zitten bewoners en de gemeente natuurlijk niet te wachten op een nieuwe versie van het ‘shopbak-drama’.

Ambitiedocument
Het Rijksvastgoedbedrijf hoopt samen met de gemeente voor het eind van dit jaar een ‘ambitiedocument’ te hebben opgesteld waarmee een potentiële koper geïnformeerd kan worden over de mogelijke bestemmingswijziging. Dat zal een afweging zijn tussen wat de gemeente toe wil staan en wat een marktpartij nodig heeft. Het monument moet namelijk wel in stand blijven en onderhouden worden.

Het complex verwarmen kost al enige tonnen per jaar en de laatste renovatie € 30 miljoen. Alleen al die kosten moeten uit de exploitatie van het complex kunnen worden opgebracht. Het Rijksvastgoedbedrijf heeft hoge verwachtingen van de verkoop van het complex, maar dan zal er – gelet op de voorwaarden die de gemeente zal gaan stellen – wel een heel creatieve invulling moeten worden bedacht om aankoop, instandhouding en exploitatie te kunnen financieren. Eerder heeft onderzoek door de gemeente al uitgewezen dat het bouwwerk alleen geschikt is als gevangenis.

Een culturele bestemming?
Wethouder Cultuur Gerrie Elfrink liet in De Gelderlander weten dat op het gebied van maatschappelijke doeleinden en cultuur veel mogelijk zou zijn.

Bij de planontwikkeling zijn in dat kader de Stichting Atelierbeheer SLAK, ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten en de Stichting BOEi, landelijk ontwikkelaar voor de restauratie en herbestemming van cultureel erfgoed, betrokken. Elfrink benadrukte dat ongewenste leegstand moet worden voorkomen. Hij komt op korte termijn met een ontwikkelvisie voor de koepelgevangenis.

De koepelgevangenissen in Haarlem en Breda
Naast de koepelgevangenis in Arnhem zijn er nog twee vergelijkbare complexen, namelijk in Haarlem en in Breda. Bij een herontwikkeling van die complexen is de gemeente Haarlem al ver gevorderd en is er een visie ontwikkeld. Op 14 juli 2016 heeft de Haarlemse gemeenteraad de nota van Ambities en Eisen voor de herontwikkeling van de Koepelgevangenis vastgesteld. Hiermee zijn de kaders vastgelegd voor de herontwikkeling van het complex.

Tegelijk met de vaststelling van de nota heeft de gemeenteraad van Haarlem een aantal moties aangenomen. Met de moties draagt de gemeenteraad het college van burgemeester en wethouders op om onderzoek te doen naar de haalbaarheid van een University College in het Koepelcomplex, volgens de plannen van Panopticon, en om te onderzoeken of Haarlem het complex kan kopen van het Rijk om het daarna zelf te verkopen met een openbare procedure.

In Breda zal de koepelgevangenis gedurende twee jaar gebruikt worden door ondernemers en inwoners van Breda. Dat gebeurt onder de noemer Futuredome en dit is een manier om leegstand van de koepelgevangenis in Breda en het terrein er omheen te voorkomen.

Het project is gericht op startende ondernemers, kunstenaars, vrijwilligers, gezelschappen, instellingen en organisaties die er de komende twee jaar tal van activiteiten mogen ontplooien. “Ook inwoners van Breda kunnen daar gebruik van maken of aan meedoen. Daarnaast zullen een aantal gebouwen op het terrein in worden gezet voor een bijzondere, tijdelijke woonfunctie (thema: ‘zorg’).

Het blijft de bedoeling dat de voormalige gevangenis te koop komt. Het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeente overleggen over wat de uiteindelijke bestemming wordt. “Het duurt zeker nog twee jaar voor het zover is”, stelt het Rijksvastgoedbedrijf.

Draagvlak creëren
De overeenkomst met de Arnhemse situatie is dat het in alle drie de gevallen om een monumentale koepelgevangenis gaat. De complexen in Haarlem en Breda staan echter in of nabij het stadscentrum wat minder beperkingen oplevert voor de gebruiksmogelijkheden dan in de Arnhemse situatie.

Wat echter noodzakelijk is, is dat een herontwikkeling kan rekenen op draagvlak bij de omwonenden. Het is daarom belangrijk om deze bij de planvorming te betrekken in een vroegtijdig stadium. Daarmee kunnen weerstand zoals bij de ‘shopbak’, bezwaren en eventueel een referendum worden voorkomen.

Reacties

Geef een reactie on "Verkoop koepelgevangenis in 2017 verwacht"

Geef een reactie

Je mailadres wordt niet gepubliceerd.


*