Arnhemmer Lito Anker (30) behoort sinds deze herfst tot de absolute wereldtop in het rolstoelracen. Hij werd 2e in de marathon van Chicago, 3e in Berlijn en 4e in New York, allemaal World Marathon Majors. Waarschijnlijk kwalificeert hij zich voor de Paralympics van Los Angeles in 2028. Daar wil hij goud winnen. Paradoxaal genoeg levert hij zijn beste prestaties sinds hij winnen minder belangrijk is gaan vinden. Portret van een topsporter met een bijzonder levensverhaal en een missie.
Tekst Henk Donkers
Lito Anker is enkele dagen terug uit New York en bekomen van de jetlag en de inspanningen van de New York City Marathon als ik hem in zijn huis op de Hoogkamp in Arnhem-Noord spreek. Op 6 november werd hij vierde in ’s werelds meest prestigieuze marathon, slechts één seconde achter de Brit David Weir.
Baalde je niet dat je net tekortkwam voor een podiumplaats?
“Balen is niet het goede woord. Natuurlijk had ik graag op het podium gestaan, maar mijn vierde plaats in New York voelde voor mij vooral als een bevestiging dat ik – na een een derde plaats in Berlijn op 27 september en een tweede plaats in Chicago op 11 oktober – structureel tot de wereldtop behoor. Verliezen van Weir (47) is ook geen schande. Hij is een legende in de internationale rolstoelatletiek. Op de Paralympische Spelen van Londen in 2012 won hij vier keer goud, waaronder op de marathon en hij heeft maar liefst acht keer de marathon van Londen gewonnen. Nu versloeg hij mij in de eindsprint, maar in de marathon van Chicago, waar ik tweede werd, versloeg ik hem nipt.”
Wat zegt een vierde plaats in New York?
“New York is veruit de zwaarste van de grote marathons. Berlijn en Chicago zijn relatief vlak. In New York moet je voortdurend klimmen; je moet vijf bruggen over en verder is het parcours glooiend. Dat vraagt enorm veel van je armen en schouders. Al na twintig kilometer begonnen mijn schouders te branden en dan zit je nog maar op de helft… Ook mijn hamstrings hadden het zwaar te verduren doordat je op je knieën in de rolstoel zit om de luchtweerstand te verminderen. Maar ondanks de zware inspanning had ik bij de finish het gevoel dat ik nog meer had kunnen geven. Ik zag andere deelnemers volledig uitgeput over de finish komen, maar dat gevoel had ik niet. Met mijn longinhoud en uithoudingsvermogen zit het goed, mijn grootste beperking zit momenteel in de kracht en belastbaarheid van mijn armen en schouders.”
Weir en jij noteerden tijden van 1:35:38 en 1:35:39. De Zweed Andreas Almgren die de ‘gewone’ marathon verrassend bij de mannen won, finishte na 2:06:01. Waarom zijn jullie zoveel sneller?
“Dat komt onder andere doordat we bij lange afdalingen snelheden tot wel 60 km/u bereiken. In april volgend jaar ga ik in Boston meedoen. Daar worden in een lange, rechte afdaling snelheden bereikt van wel 80 km/u. Mijn hoogst behaalde snelheid tot New York was 51 km/u. Tot 47 km/u kan ik blijven pushen, daarboven is het een kwestie van laten lopen. En heel goed opletten, vooral als het wegdek niet overal goed is. Je moet voorkomen dat je in gaten of scheuren rijdt, valt of tegen een andere deelnemer opbotst, bijvoorbeeld als je in zijn slipstream.”
Je wilt je kwalificeren voor de Paralympische Spelen in Los Angeles en daar voor goud gaan.
“Het Olympische rolstoelracen kent zeven onderdelen: 100, 400, 800, 1500 en 5000 meter, de marathon en 4 x 100 meter universal relay. In die laatste discipline bestaat een team uit twee mannen en twee vrouwen en uit een rolstoelracer, een spastische loper, een slechtziende loper en een loper met een amputatie. In 2025 werden we op dit onderdeel wereldkampioen in India. Om je voor de Paralympics te kwalificeren moet je op tenminste één onderdeel bij de beste zes ter wereld horen. Dan mag je ook op andere onderdelen meedoen. De perspectieven om me te kwalificeren zijn momenteel goed, vooral op de 5000 meter en de marathon.
Kun je iemand als ‘silver bullet’ Marcel Hug verslaan? Hij won de olympische marathons van Rio, Tokyo en Parijs en daarnaast bijna vijftig majors. In New York finishte hij ruim zeven minuten voor jou?
“Hug is de beste rolstoelracer aller tijden. Op dit moment is hij technisch, tactisch en fysiek sterker. Maar verrassingen zijn in het rolstoelracen niet uitgesloten. Je kunt lekrijden, een verkeerde tactische keuze maken of in botsing komen met een ander. Hug had vier jaar lang geen wedstrijd verloren maar door een verkeerde tactische keuze behaalde hij op de Paralympics in Parijs op de 5000 meter ‘slechts’ zilver. Ik maak zelf ook wel eens verkeerde tactische keuzes. Bij een Diamond League-wedstrijd in Londen in augustus van dit jaar – met 50.000 toeschouwers – voelde ik me heel sterk en begon ik goed. Ik had tweede kunnen worden maar door verkeerde tactische keuzes werd ik laatste.”
Jij bent 30, Hug is 40 en Weir 47…
“Ik ben in dit veld inderdaad relatief jong en nieuw. Volop groeimogelijkheden dus. Je kunt heel lang op hoog niveau doorgaan. Uithoudingsvermogen is het belangrijkste, en dat kun je jarenlang ontwikkelen en op peil houden. Tenminste als je spieren, gewrichten en pezen het houden. De Zwitser Heinz Frei won in 2021 op 63-jarige leeftijd nog een Paralympische zilveren medaille in Tokyo. Hij deed mee aan tien Paralympics, won daar vijftien gouden medailles, behaalde veertien wereldtitels en kwam in ruim honderd marathons als eerste over de streep. Zijn laatste WK reed hij in 2024 op 66-jarige leeftijd, niet al rolstoelracer maar als handbiker. Je kunt dus heel lang doorgaan in deze tak van sport.”
Hoe belangrijk is materiaal?
“Heel belangrijk. Kleine technische verschillen kunnen bepalend zijn voor snelheid, efficiëntie en stabiliteit. Hoe lichter een rolstoel, hoe minder energie je nodig hebt om op gang te komen en snelheid vast te houden. Ik heb nu een rolstoel van aluminium, maar krijg er eentje van carbon. Dat scheelt twee kilo. Verder is de luchtweerstand belangrijk. Een lage positie en voorovergebogen houding verbeteren de aerodynamica. Ook de positie van je benen en voeten speelt een rol. Daarom zit ik op mijn knieën. Dat vergt wel veel training, want je kunt kramp krijgen in je hamstrings. Ook wielstand, bandenspanning en rolweerstand zijn belangrijk. De wielen staan schuin naar buiten. Hoe schuiner de wielen, hoe meer stabiliteit in de bochten, maar ook verlies van snelheid op de rechte stukken. Het is dus zoeken naar een balans. Een goed pasvorm van de stoel voorkomt onnodige bewegingen en energieverlies. Dat verbetert de krachtoverbrenging. Mijn nieuwe carbon kuip is helemaal op mijn lichaam en zithouding afgestemd. Mijn voeten zitten in de kuip opgesloten en ik zit er gefixeerd in. Mijn nieuwe rolstoel betekent minder gewicht, betere krachtoverbrenging en minder luchtweerstand.
Waarin verschilt een racerolstoel van een gewone rolstoel?
Een racerolstoel ziet er overigens heel anders uit dan een gewone rolstoel. Hij heeft twee achterwielen en één voorwiel in plaats van twee grote wielen en twee kleine. Ook is hij veel lichter, stijver, lager en smaller. Om de wielen aan te drijven beweeg je niet naar voren maar push je naar achteren, een heel andere beweging dus dan in een gewone rolstoel.”
Hoe bereid je je voor op een marathon major?
“Ik train zes dagen per week, van maandag tot en met zaterdag. Per week werk ik zes trainingen af in mijn rolstoel, op de baan of op de weg. Op de baan doe ik dat op Valkenhuizen of Cranevelt; voor heuveltrainingen op de weg wijk ik uit naar Maarsbergen of Wolfheze, waar lange, geschikte klimmen liggen. De Posbank is te steil en te gevaarlijk in de afdaling. Per dag besteed ik vier uur aan trainingen en preventieve oefeningen. Voor de najaarsmarathons in Berlijn, Chicago en New York heb ik drie tot vier maanden specifiek getraind; in het begin 140 kilometer per week, later meer dan 200. De nadruk lag op uithoudingsvermogen, rustige duurtrainingen waarbij je nog een gesprek kunt voeren. Naast duurtrainingen doe ik intervaltrainingen om snelheid te behouden, zowel korte intervallen van één minuut heel hard als langere intervallen van vijf of zes minuten op hoge snelheid. Ten slotte doe ik krachtrainingen want voor het klimmen en versnellen heb je veel kracht nodig. De combinatie van uithoudingsvermogen en snelheid is essentieel. Je kunt immers alleen van een versnelling profiteren als je de kopgroep kunt bijhouden.”
Je was eigenlijk rolstoeltennisser en daar heb je het ook ver in geschopt. In 2021 werd je bij de Paralympics in Tokyo vijfde. Waarom ben je overgestapt naar rolstoelracen?
“Mijn vijfde plaats in Tokyo was een mooi resultaat, maar ik besefte dat ik in het rolstoeltennis niet de allerbeste kon worden. Ik wilde ergens de absolute wereldtop in bereiken. Mijn talenten liggen op het gebied van snelheid, explosiviteit, kracht en uithoudingsvermogen. Rolstoelracen past daar het beste bij. Daarom ben ik in 2021 overgestapt. Bovendien had ik als kind al een fascinatie voor snelheid. Ik vond snelle auto’s en snelle sporten mooi om naar te kijken. Bij het rolstoelracen komt die liefde voor snelheid volledig tot zijn recht. Ik vind het geweldig om in wedstrijden snelheden te bereiken waarvan ik vroeger niet eens durfde dromen.”
Hoe verliep die overstap?
“Die was niet gemakkelijk. Rolstoelracen is technisch ingewikkelder dan ik dacht. Bij rolstoeltennis zit je met je onderbenen naar beneden, bij rolstoelracen zit je veel lager en op je knieën met je onderbenen naar achteren. Ik kreeg snel last van kramp in mijn hamstrings en onderbenen. Het kostte me anderhalf jaar om de juiste zithouding te vinden en de juiste techniek onder de knie te brengen. Pas in 2023 merkte ik dat er echt vooruitgang in zat.”
In 2023 verbrak je op Valkenhuizen twee wereldrecords en kwam je in het Guiness Book of Records…
“Klopt. Ik verbeterde in één klap twee wereldrecords: voor de langstdurende en de verste rolstoelwheelie. In 10 uur en 4 minuten legde ik ruim 31 kilometer af in mijn gewone rolstoel zonder met mijn voorwieltjes de grond te raken. De regels schreven voor dat je per uur wel maximaal vijf minuten mocht pauzeren om naar het toilet te gaan of te eten.”
Zo’n lange wheelie vergt een enorme concentratie en focus. Hoe heb je dat voor elkaar gekregen?
“Het was niet zozeer een fysieke alswel mentaal een enorme uitdaging. Kon ik de focus zo lang volhouden? Kon ik negatieve gedachten als ‘wat als ik slip?’ uitsluiten? De eerste uren waren het moeilijkst. Om me af te sluiten van omgevingsgeluiden en me beter te kunnen focussen had ik een koptelefoon opgezet. Ik wilde naar motivational speeches en worship muziek luisteren, maar hoorde niets. Ik zat eraan te frunniken, maar dat hielp niet. Pas in de eerste toegestane pauze kon het euvel verholpen worden. Ik had moeite de juiste mindset te vinden. Er speelde van alles door mijn hoofd. Wat als het fout gaat? Moet ik naar de grond kijken of voor me uit? Moet ik wel of niet praten tegen de meelopende controleurs? Na een uur kreeg ik heel erge rugpijn. In de pauze heb ik toen een kussen genomen. Dat gaf meer comfort maar ook minder balans. Na vijf uur kreeg ik een wazige blik en zag ik dingen dubbel. Na zes uur kwam ik in een flow en wist ik dat ik de tien uur kon halen. Drie keer ging het bijna mis toen mijn hand van de hoepel van mijn wiel gleed en ik uit balans raakte. Maar gelukkig kon ik me op tijd herpakken.”
Na deze geslaagde recordpogingen is je carrière als rolstoelracer in een stroomversnelling geraakt…
“Na Valkenhuizen wilde ik me kwalificeren voor de Paralympics in Parijs, maar miste ik de limiet op de 800 meter op slechts één seconde. Om me verder te ontwikkelen nam ik in 2024 een privé-coach, Arno Mul. Hij heeft veel ervaring met paralympische atletiek en heeft een trainingsgroep specifiek voor rolstoelracers met ook internationale atleten. De combinatie van een betere techniek, gespecialiseerde begeleiding en een gerichtere trainingsaanpak heeft me naar de internationale top gebracht.”
Kun je eigenlijk leven van je sport?
“Ja. Ik heb een A-status van NOC*NSF en dus een basisinkomen. Bij de grote internationale marathons kan het prijzengeld voor de top-3 oplopen tot 30 à 40.000 euro. Met mijn 2e en 3e plaats op de marathon heb ik inmiddels meer verdiend dan in mijn veertien jaar als professioneel rolstoeltennisser.”
Je bent een gelovig mens en dat draag je ook uit. Welke rol speelt geloof in jouw leven als topsporter?
“Twaalf jaar geleden kwam ik als 18-jarige op een after party terecht. Er stond een geopend flesje Fanta op tafel van twee dames. Toen die even weg waren, heb ik er een paar flinke slokken uit gedronken. Even later ging ik knock-out en raakte ik in coma. Zes uur later werd ik wakker. Er zat GHB in het flesje. Ze verdoven er olifanten mee. Ik had twintig keer de toegestane hoeveelheid binnengekregen, zei de arts. Het was een wonder dat ik nog leefde.
“Toen heb ik me de vraag gesteld: hoe zou ik herinnerd worden als ik nú dood was gegaan? Niet als degene die ik echt was. Toen dacht ik: ik moet onderzoeken wie ik écht ben en waarom ik nog leef.
“Ik had niks met kerken, maar tijdens een aanbidding ervaarde ik de sterke, fysieke aanwezigheid van God, als een kracht in mijn leven. Ik ben gaan onderzoeken wie God is, wie ik ben, waarom ik op aarde ben, wat het doel van mijn leven is.”
Hoe was je leven voor deze openbaring verlopen?
“Ik ben geboren in Brazilië en geadopteerd door Nederlandse ouders, Tineke en Ad. Mijn biologische moeder kreeg tijdens haar zwangerschap medicijnen tegen een virus en die veroorzaakten complicaties bij mij. Ik mis niet alleen mijn knieschijven en scheenbenen, maar had ook problemen met mijn hart, longen, nieren, blaas en darmen. Omdat ik extreem veel zorg nodig had en mijn ouders die niet konden betalen, ben ik geadopteerd en naar Nederland gekomen. Mijn biologische ouders konden niet voor mij zorgen. Adoptie was de beste keuze. Anders was het heel anders mij gelopen. Ik weet wie mijn biologische ouders zijn en heb nog steeds contact met hen.
“Op jonge leeftijd heb ik vijf botoperaties gehad, de laatste toen ik negen was. Mijn benen en voeten stonden scheef. Ze hebben geprobeerd om ze in zo’n positie te krijgen dat ik zou kunnen lopen met beenondersteuners. Dat is ook gelukt. Tot mijn negende liep ik ermee. Ik heb er zelfs nog mee op voetbal gezeten. Maar ik gebruik ze niet meer. Een rolstoel vind ik fijner. Mijn rolstoel zijn mijn benen. Ik had ook extreme astma en sliep met een zuurstofkapje. Ik had ook vaak blaasontsteking en elk jaar werden mijn nieren gecontroleerd. Op mijn 21e heb ik nog een openhartoperatie gehad en een nieuwe hartklep gekregen.”
Foto’s uit het familiealbum: Carlito (kleine Carlos) als klein kind.
“Ik heb eerst op een gewone basisschool gezeten, waar ik veelal lopend naar toe ging. Omdat ik veel aandacht nodig had, ging ik daarna naar de Arnhemse Buitenschool, met kleinere klassen. Daarna heb ik vmbo-t gedaan in Velp, ook in aangepaste, kleinere klassen. Na het vmbo heb ik op het Johan Cruyff College in Nijmegen voor jonge topsporters de opleiding marketing, communicatie en evenementenorganisatie gevolgd.
“Ik was een sporter in hart en nieren. Ik wilde de allerbeste worden. Van mijn negende tot mijn elfde heb ik gevoetbald. Ik had echter meer spelinzicht dan ik fysiek aankon. Dat frustreerde me want ik wilde de beste zijn. Via een clinic maakte ik kennis met rolstoeltennis. Dat werd toen mijn sport. Na een jaar zat ik al in het Nederlands jeugdteam. Op mijn zestiende mocht ik mee naar het landenkampioenschap in Zuid-Korea waar we wereldkampioen werden, mijn eerste grote sportsucces.
“Maar als jonge jongen had ik ook veel problemen. Ik had veel frustraties en woedeaanvallen. Ik wist niet wie ik was, was op zoek naar mijn identiteit. Als ik naar mijn ouders keek, zag ik heel liefdevolle mensen, maar ik herkende geen fysieke kenmerken. Ik had ook een heel ander karakter, een ander temperament en andere gewoontes.
“Op mijn 15e, 16e zat ik met heel veel levensvragen en frustraties. Wie ben ik? Waarom ben ik op aarde? Waarom heb ik een handicap en anderen niet? Waarom zijn andere kinderen wel bij hun biologische ouders? Ik nam een slachtofferrol aan, als ik erop terugkijk. Om die vragen uit de weg te gaan ging ik veel de straat op, roken en blowen, naar feestjes met vrienden… terwijl ik topsporter was en op mijn 16e met het Nederlandse team al wereldkampioen rolstoeltennis geworden was. Als ik aan het sporten was, hoefde ik niet met die vragen bezig te zijn, maar je bent niet altijd aan het sporten.
En toen kwam die coma door GHB en de ervaring van de sterke, fysieke aanwezigheid van God als kracht in mijn leven. Ik ben toen gaan onderzoeken wie God is, wie ik ben, waarom ik op aarde ben, wat de purpose van mijn leven is.
Hoe verliep die zoektocht en wat heb je ermee gedaan?
“Door mijn eigen zoektocht naar wie ik ben, waarom ik een handicap heb, waarom ik geadopteerd en in Nederland ben, kan ik anderen inspireren actief te gaan zoeken wie ze zijn en waarom ze op aarde zijn, op zoek te gaan naar hún eigen purpose.
“In het begin deed ik dat door met mensen te gaan praten, maar ik kan het beter doen door te laten zien hoe ik leef, mijn passie volg, omga met tegenslagen… Dat iemand in een rolstoel wereldrecords kan breken, naar de Olympische Spelen kan gaan. Daarmee wil ik mensen inspireren en motiveren. Dat ze gaan denken: wat kan ik, als iemand met twee benen, dan wel niet? Ik sprak op scholen, bedrijven en verslavingsklinieken. Regelmatig hoorde ik terug: door jouw verhaal ben ik anders in het leven gaan staan. Dat is voor mij het ultieme doel. Een wereldrecord breken is mooi, maar hier gaat het om. Ik heb mijn identiteit gevonden, weet wie ik ben en wat ik wil. Ik heb een purpose in my life. Ik wil iets nalaten. ‘Release your potential and leave a lecagy’, werd mijn levensmotto dat ik ook wilde uitdragen.
“Ik heb ook mijn naam officieel laten veranderen van Carlos in Lito. Ze liggen dicht bij elkaar want in het Spaans en Portugees heette ik Carlito, kleine Carlos. Lito betekent Licht en Licht wil ik uitstralen. Carlos is voor mij de jongen die vragen uit de weg ging en Lito de persoon die hij echt van binnen is.
Dit jaar is je sportcarrière in een stroomversnelling geraakt. Je bent doorgedrongen tot de wereldtop.
“Eind vorig jaar vond er – na de eerste ommekeer op mijn 18e – een tweede ommekeer plaats. Op het WK in India hadden we goud gewonnen op de 4 x 100 meter universal relay. Ik had tot op dat moment een geweldig sportjaar gehad. Ik voelde me sterk, presteerde goed en had een prettige dagelijkse routine. Na het WK viel die structuur ineens weg. Tot mijn eigen verbazing voelde ik een enorme leegte. Ik realiseerde me dat mijn gevoel van voldoening niet uit mijn geloof voortkwam, maar uit mijn sportprestaties en de bijbehorende routines. Dat was voor mij een eyeopener. Ik ontdekte dat mijn identiteit en innerlijke vrede te veel van mijn prestaties afhingen. Daardoor ging ik nadenken over de vraag wat er van mij zou overblijven als die weg zouden vallen. Ik kwam tot het inzicht dat ik mijn geloof onbewust te veel in dienst gesteld had van mijn ambities als sporter. Nu probeer ik het om te draaien. Ik wil mijn geloof in God niet langer gebruiken om mijn eigen ambities te verwezenlijken, maar mijn ambities in dienst stellen van mijn geloof. Ik wil me helemaal aan God overgeven en vertrouwen op het plan dat Hij met mij heeft. Niet langer zelf de regie voeren en God daarvoor gebruiken, maar mijn leven in Gods handen leggen. Ik blijf keihard trainen en wil nog steeds de beste worden, maar of ik nu tweede word zoals in Chicago of laatste zoals op de Diamond League in Londen, doet er minder toe. Beide kunnen onderdeel zijn van Gods plan met mij. Ik was van nature sterk resultaatgericht. Dat probeer ik nu los te laten en dat geeft me innerlijke rust. Ik ben niet minder ambitieus geworden, maar probeer mijn ambities een andere plaats in mijn leven te geven. Ik beschouw ze als een opdracht van God. Het gaat niet om mij, maar om God.
“Mijn eerdere motto ‘Release your potential and leave a legacy’ heb ik losgelaten. Nu zie ik in dat we als mensen, juist door te vertrouwen op eigen kunnen en kracht, steeds verder van God komen staan. Het leven dat Jezus ons wil geven is een leven waarbij we onszelf helemaal aan God toevertrouwen en geloven dat Hij onze hoop, kracht en Vader is die het beste met ons voorheeft en ons een purpose geeft.”
Wel bijzonder dat je de beste prestaties levert op een moment dat je winnen en presteren minder belangrijk bent gaan vinden.
