ARNHEM – De komst van het Feestaardvarken naar Park Sonsbeek heeft binnen het Arnhemse stadhuis voor veel meer discussie gezorgd dan tot nu toe bekend was. Dat blijkt uit een Woo-dossier van ruim 2.200 pagina’s dat de gemeente heeft vrijgegeven na een verzoek van de Vrienden van Sonsbeek. Uit de documenten blijkt dat meerdere gemeentelijke afdelingen kritisch waren over de gekozen locatie en in sommige gevallen zelfs negatief wilden adviseren over de benodigde vergunning.
Het Feestaardvarken moet een nieuwe plek krijgen nadat het kunstwerk jarenlang op het Bartokplein stond. Het toenmalige college koos uiteindelijk voor een locatie op het Jansveld in Park Sonsbeek. Destijds was voormalig cultuurwethouder Cathelijne Bouwkamp (GroenLinks) bestuurlijk verantwoordelijk voor het dossier. Inmiddels maakt zij geen deel meer uit van het college.
De keuze voor Park Sonsbeek leidde al eerder tot kritiek van omwonenden en erfgoedorganisaties. Het vrijgegeven Woo-dossier laat nu zien dat ook binnen de gemeentelijke organisatie forse twijfels leefden over de locatie.
Landschap wilde negatief adviseren
Een van de opvallendste passages komt uit een interne e-mail van november 2024. Daarin schrijft een medewerker: “Overigens zullen wij vanuit landschap ook negatief adviseren op de aanvraag omgevingsvergunning via IB.” Het gaat daarbij om medewerkers die betrokken waren bij de beoordeling van de gevolgen voor het parklandschap. Dat negatieve standpunt kwam niet uit de lucht vallen. In verschillende documenten wordt gewezen op de bijzondere status van Sonsbeek als rijksmonumentaal park en de noodzaak om zorgvuldig om te gaan met historische zichtlijnen en landschappelijke structuren.
Negatief advies leidde tot discussie
De weerstand leidde ook intern tot discussie. In notulen van een overleg van cultuur wordt melding gemaakt van een negatief advies vanuit het initiatievenberaad. Volgens dezelfde notulen reageerde de wethouder verbaasd op dat standpunt. Het college had eerder immers al uitgesproken dat het Feestaardvarken op deze locatie geplaatst zou kunnen worden, mits dat technisch en juridisch haalbaar bleek. In de betreffende passage wordt alleen gesproken over “de wethouder”. Uit andere documenten in het dossier blijkt echter dat voormalig wethouder Cathelijne Bouwkamp nauw betrokken was bij het traject. Zo wordt zij meerdere keren genoemd in agenda’s, notulen en interne correspondentie over het Feestaardvarken. Volgens de notulen stelde de wethouder zelfs de vraag waar de opdracht lag om negatief te reageren op het initiatief. Die passage laat zien dat er sprake was van spanning tussen bestuurlijke wensen en de inhoudelijke beoordeling door verschillende vakafdelingen.
‘Haaks op de Parkvisie’
Nog gevoeliger is een passage waarin ambtenaren wijzen op de onlangs vastgestelde Parkvisie voor Arnhem. In een interne notitie staat dat plaatsing van het Feestaardvarken op het Jansveld volgens betrokken medewerkers “haaks op deze visie” zou staan. Die opmerking raakt aan een principiële discussie over de toekomst van de Arnhemse parken. Juist in de Parkvisie wordt veel nadruk gelegd op het beschermen van cultuurhistorische waarden en het behoud van de landschappelijke kwaliteit van de parken. Dat ambtenaren zelf een verband leggen tussen het kunstwerk en mogelijke strijdigheid met die visie maakt de discussie extra gevoelig.
Raad kreeg kritiek te horen
Uit openbare collegestukken blijkt dat het college de gemeenteraad in 2024 heeft geïnformeerd over kritische adviezen van erfgoed- en monumentendeskundigen. Zo werd onder meer gemeld dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het team Welstand en Monumenten kritisch waren over de beoogde locatie in Park Sonsbeek. Het Woo-dossier laat echter zien dat de discussie binnen het stadhuis breder was dan alleen kritiek vanuit erfgoedhoek. Ook andere vakafdelingen plaatsten vraagtekens bij de locatie en in verschillende stukken wordt gesproken over negatieve adviezen en zorgen over de verenigbaarheid met de Parkvisie.
Erfgoed centraal
Een groot deel van het dossier bestaat uit onderzoeken, adviezen en correspondentie over erfgoed. Daarbij komen onder meer de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, cultuurhistorische adviseurs en monumentendeskundigen aan bod. Verschillende documenten gaan in op historische zichtlijnen in het park, de landschappelijke opbouw van Sonsbeek en de vraag of een groot kunstwerk op de beoogde locatie past binnen de monumentale structuur van het park. De vergunningprocedure bleek daardoor aanzienlijk ingewikkelder dan op het eerste gezicht leek. Naast een ruimtelijke procedure waren ook cultuurhistorische onderzoeken, bodemonderzoeken en aanvullende onderbouwingen nodig.
Gevoel van voldongen feit
Uit verslagen van informatieavonden blijkt daarnaast dat sommige bewoners het gevoel hadden dat de uitkomst al vaststond voordat de formele procedures waren afgerond. Tijdens een bijeenkomst vroeg een aanwezige bewoner wat er nog gedaan kon worden om de komst van het kunstwerk tegen te houden. Volgens het verslag werd daarop geantwoord dat de gemeente het voornemen had het Feestaardvarken op de beoogde locatie te plaatsen. Voor critici bevestigt dat de indruk dat de besluitvorming in belangrijke mate al was afgerond voordat alle bezwaren en adviezen waren verwerkt.
Meer dan een kunstwerk
Het Woo-dossier laat zien dat de discussie over het Feestaardvarken uiteindelijk veel verder ging dan de vraag waar een kunstwerk moest komen te staan. Achter de schermen werd gediscussieerd over erfgoedbescherming, landschappelijke kwaliteit, de Parkvisie en bestuurlijke keuzes. De vrijgegeven documenten maken duidelijk dat de plaatsing van het Feestaardvarken binnen het stadhuis geen vanzelfsprekend besluit was, maar onderwerp van een langdurige interne discussie onder het vorige college. Wat naar buiten toe vooral een discussie leek tussen voor- en tegenstanders van het kunstwerk, blijkt achter de schermen een veel complexer dossier te zijn geweest.
Wat vooral als beeld opduikt is het gevoel dat een abstracte afspraak tussen wethouder Bouwkamp en kunstenaar Florentijn Hofman samen met Burgers Zoo op basis van een mooi gemaakt plaatje en foute ideeën over aantrekken meer toeristen en imago Arnhem juist in dit monumentale stadspark op deze ecologisch gevoelige locatie tot een bewust ontlopen van de volledige toetsing en vergunningprocedure heeft geleid.
Waarna heroverweging of nadere bestudering van alternatieven tot gezichtsverlies van wethouder zou leiden. Of Florentijn Hofman nog zo blij is met deze locatie en de beoogde ‘aantrekking van toeristen’ in dit monumentale en erfgoed dat Arnhem ontstaan zo prachtig in beeld brengt, vanaf ‘stadspoort’ en toegangsweg kun je je serieus afvragen.
Nog afgezien van risico op een debacle van het formaat ‘siertegels op museum moderne kunst’, dat nu deels is afgezet voor publiek en ipv een publiekstrekker, nu een zichtbaar symbool van slechte uitvoering en hoge kosten is.
Dat gun je het Feestaardvarken niet.
Dat verdient vaste bodem onder zijn massale lijf en een plek (Park Presikhaaf?) waar het echt voor Arnhemse kinderen een attractie kan zijn en wellicht voor veel langer dan 10 jaar een visitekaartje van Arnhem en haar creatieve geest kan zijn.
Breng dat monsterlijke ding naar de veiling en schenk het bedrag aan een goed doel.
Wat vooral als beeld opduikt is dat de anti lobby de media en politiek overlaadt waardoor er geen enkele ruimte is voor een ander geluid. Dit is gewoon schaamteloze nimby mentaliteit met veel drogredeneringen.
[…] Het college blijft daarom bij de keuze voor Sonsbeek. “Uit onderzoeken is gebleken dat het kunstwerk in Park Sonsbeek geplaatst kan worden, met bodem, klimaat en toekomstbestendigheid in acht genomen”, schrijft het stadsbestuur. […]
Het gaat hard achteruit op het gemeentehuis als het gaat over de zorgplicht over de monumentale parken in de stad. Het achteloos willen plaatsen van een gigantisch kunstwerk op het Jansveld is een van de voorbeelden. Een cadeau gegeven door Burgers Zoo. Geef het terug. Kan het daar in een passende omgeving, onder de grond beter tot zijn recht komen.
Een ander voorbeeld is plan Schaapsdrift. Hierbij werd park Sacre Coeur betrokken.
Blijkbaar was niemand op de hoogte van de status van dit park. Een gemeentelijk monument. Illustraties in de brochures van de bouwplannen lieten een heel ander park zien. Waar nu oude beuken staan met ondergroei van struiken, verscheen een grasveld met bloemetjes. De getekende hoogbouw aan de Esperantolaan zou zo ongeveer in het bladerdek uitkomen.
Infrastructuur zou aangepast worden.
Gelukkig is op enkele punten het plan aangepast.
Maar dit geeft de werkwijze van bestuurders en stedenbouwers even goed weer.
Arnhem let op Uw zaak!