De European Transplant Games in Arnhem vieren de veerkracht van sporters met een transplantatie of nierdialyse
Interview met Menno Loos, voorzitter van het organisatiecomité
Volgende week vinden in Arnhem van 21 t/m 27 juni de European Transplant Games plaats. Er doen zo’n duizend deelnemers uit 24 landen aan mee in vijftien takken van sport: mensen die een tweede leven gekregen hebben dankzij een hart, nier, longen, lever of ander orgaan van iemand anders. Of zijn blijven leven dankzij een stamceltransplantatie of nierdialyse. Daarnaast doet er ook een kleine groep donoren en nabestaanden mee.
De Games hebben ‘Celebrate life’ als motto en zijn opgetuigd met talrijke side-events zoals congressen op Papendal en de ‘Circle of Life’ op Hoogte 80. Deze spelen moeten volgens de organisatoren laten zien dat er een leven is na een transplantatie, dat sport en bewegen de sleutel kunnen zijn tot herstel, gezondheid en weer meedoen in de maatschappij. Ze moeten een feest worden van veerkracht, verbinding, hoop, dankbaarheid en medemenselijkheid.
(Tekst Henk Donkers)
Menno Loos heeft de Transplant Games, die in deze vorm in 2024 voor het eerst georganiseerd werden in Lissabon, naar Arnhem gehaald en is voorzitter van het organisatiecomité. Loos: “We hebben wel naar andere steden gekeken, maar voor Arnhem gekozen vanwege de fantastische sportinfrastructuur. En eerlijk is eerlijk: ik heb het initiatief genomen en woonde hier.”
De meeste activiteiten spelen zich af op Valkenhuizen of in de nabijheid daarvan (Hoogte 80, Openluchtmuseum). Loos: “We wilden de spelen compact houden zodat deelnemers elkaar kunnen ontmoeten.”
Voor wie je niet kent: wie is Menno Loos?
“Ik ben 51, woon sinds 2013 in Arnhem, ben getrouwd en vader van drie kinderen. Voor de VVD heb ik in de gemeenteraad gezeten, superleuk, want zo leer je de stad écht kennen. Van huis uit ben ik elektricien en technisch bedrijfskundige, en heb in de IT en sales gewerkt. Tegenwoordig maak ik kunstwerken in mijn atelier in de Koepelgevangenis en dat combineer ik met maatschappelijke projecten zoals de organisatie van deze European Transplant Games.”
Wat heb je met orgaandonatie?
“Mijn betrokkenheid met orgaandonatie begon zo’n twintig jaar geleden. Een goede vriend kreeg een ernstige ziekte en zou op termijn een nieuwe lever nodig hebben. Er was echter een tekort aan donororganen, voornamelijk door bestaande wetgeving. Op initiatief van zijn vrouw zijn we samen een burgerinitiatief gestart. Na bijna twee jaar hadden we voldoende handtekeningen om het op de agenda van de Tweede Kamer te krijgen. Omdat er in een spoeddebatje eerder kort over gesproken was, is het echter afgewezen. Na die teleurstelling ben ik met anderen nog bijna tien jaar doorgegaan met lobbyen. In 2018 is er uiteindelijk – met een minimale meerderheid in de Tweede en eerste Kamer – een nieuwe donorwet gekomen. Onder de oude wet konden mensen kiezen voor wel of geen donorschap, maar 60% maakte geen keuze. Onder de nieuwe wet Actieve Donorregistratie kunnen mensen nog steeds kiezen, maar is hun keuze duidelijk. Iedereen van 18 jaar en ouder krijgt een donorformulier en kan een keuze maken. Wie, ook na een herinneringsbrief, niet reageert wordt geregistreerd als ‘geen bezwaar’.”
En nu de stap van donorwet naar Transplant Games
“Door mijn lobbywerk kwam ik in contact met tientallen ontvangers van een donororgaan. Die zijn daar hartstikke blij mee, maar écht meedoen in de maatschappij, écht terugkomen in het leven, écht actief zijn is nog wat anders. Ze hadden één grote droom: een groot toernooi in Nederland om dit onder de aandacht te brengen. Ik woonde in Arnhem en zag hier mogelijkheden. Met allerlei partners hebben we een bidbook gemaakt en in 2024 in Lissabon deze Games naar Arnhem gehaald. Voor mij persoonlijk is het evenement een mooie manier om te laten zien wat de donorwet heeft opgeleverd.”
Wat maakt deze Games bijzonder?
“Dat zijn de verhalen van de mensen en de veerkracht die ze laten zien. Als buitenstaander zie je mensen sporten die niet direct topatleten zijn. Maar als je even langer kijkt – waar ze vandaan komen, waar ze nu staan, dat ze weer meedoen – dan is dat onbeschrijflijk mooi en knap. Je kunt deze Games niet vergelijken met de Paralympics, want daar zie je echte topsporters. Je kunt ze beter vergelijken met de Invictus Games voor gewonde militairen. Bijzonder aan deze Games is ook de diversiteit. De jongste deelnemers is 8, de oudste 80+. De Olympische gedachte is (of beter was): meedoen is belangrijker dan winnen. Dat geldt hier zeker. En de gedachte ‘je doet het samen’ moet je hier heel letterlijk opvatten. Deze mensen sporten en bewegen met het orgaan van een ander.”
Welk persoonlijk verhaal heeft je het meest geraakt en geïnspireerd?
“Dat is het verhaal van Peter van Maurik. Hij was officier bij de marine en leeft met een donorhart. In zijn leeftijdscategorie 60+ zwemt hij nu mee op het hoogste niveau, niet in een speciale groep maar tussen gewone mensen. Dat is medisch gezien zeer opmerkelijk. Een donorhart klopt in principe op één snelheid. Mijn hart gaat harder kloppen als ik me inspan, maar dat systeem werkt bij hem niet. De zenuwbanen daarvoor ontbreken. Hij kan het alleen mechanisch aansturen. Zijn drive vond ik heel inspirerend. Hij zit in het bestuur van Transfit, voorheen de Stichting Sport en Transplantatie. Die begeleidt mensen die weer willen gaan bewegen en sporten na een transplantatie. Hij wil dat professionaliseren zodat hij meer mensen kan helpen. Een evenement als dit kan daarvoor een hefboom zijn. Dat was voor mij een extra prikkel om het te organiseren.”
De Transplant Games beperken zich niet tot sporten …
“We willen ook een brug slaan naar de politiek en de toekomst. Daarom organiseren we naast wedstrijden een drie congressen op Papendal. Op Papendal vindt tijdens de Games het Nationaal Sportcongres van NOC*NSF plaats, het zorgcongres ‘Van zorg naar bewegen’ en ons eigen hoofdcongres ‘De Estafette’. Die laatste naam is veelbetekend. Als je ziek wordt en je krijgt een donororgaan, begin je eigenlijk aan een soort estafette. Hoe kom je goed thuis, hoe zorg je ervoor dat je weer fit wordt, weer kan bewegen, weer mee kunt doen in de maatschappij… Dat is een soort estafette. Hoe doorloop je die zonder dat het stokje ergens valt? Als je uit het ziekenhuis komt, krijg je een paar gesprekken met een lifestylecoach en een fysiotherapeut, maar daarna houdt het vaak op. Hoe zet je de stap naar een sportclub? Als je als getransplanteerde aanklopt bij een zwemvereniging, weten ze vaak niet wat ze met je aan moeten. Wij zouden graag bij sportverenigingen supervrijwilligers willen die weten hoe ze mensen met zo’n rugzakje moeten begeleiden. En let wel: wat voor getransplanteerden geldt, geldt ook voor talloze mensen met een chronisch aandoening waarvan er in Nederland zeker een miljoen zijn. Als je hen goed weet te begeleiden, is dat pure winst qua gezondheid en meedoen in de maatschappij.”
Een bijzonder moment, misschien wel het emotionele hart van de Games, is de Circle of Life. Hoe hebben jullie dat ingevuld?
“De deelnemers lopen van Valkenhuizen naar Hoogte 80 en vormen daar een halve cirkel, met het gezicht naar Arnhem toe. Dan komen vanaf beneden eerst de levende donoren en daarna de nabestaanden van overleden donoren. De getransplanteerden staan dus aan de buitenkant van de cirkel, de donoren en nabestaanden staan binnenin. In theorie kan het zijn dat iemand naast of dichtbij de ontvanger staat van het orgaan van zijn of haar geliefde. Dat hoeft niet zo te zijn, want je weet het niet. Maar je ziet wel waartoe de gift heeft geresulteerd. Het koor van de Zang- en theaterschool uit Nijmegen zingt speciaal hiervoor gecomponeerde liederen, er zijn korte toespraken van medische professionals, een levende donor, een nabestaande en een ontvanger. Daarna sluit de cirkel zich. Hoogte 80 is daarvoor een superplek. Het wordt een bijzonder moment, de cirkel die zich sluit, met dat prachtige vergezicht over de stad.”
Op het trainingscomplex van Vitesse organiseren jullie ook nog een transplantatievoetbaltoernooi …
“Alle universitaire medische centra plus Rijnstate sturen een team van medisch specialisten en zorgpersoneel, die transplantaties uitvoeren. Ze komen in de spelersbussen van de betaalde voetbalclubs uit hun stad. We mogen dus de bussen van Ajax, Feijenoord enzovoorts verwelkomen. Da’s hartstikke mooi.”
Wat voor maatschappelijke impact verwacht je ná deze Games? Waar hoop je op?
“Deze Games zijn geen eindpunt. In 2029 is er een groot internationaal orgaandonatiecongres in Rotterdam. Tijdens ons Estafettecongres willen we kennis opbouwen die daar ingebracht kan worden. Daarnaast hopen we dat andere mensen met een chronische aandoening (want na een transplantatie behoor je daartoe) er hun voordeel mee kunnen doen onder het motto: als zij het kunnen, kan ik het ook.”
Er zijn vijftien takken van sport, vier competitiecategorieën (hart- en longtransplantaties, dialyse, open transplantatiecategorie, donoren en donorfamilies) en tien leeftijdscategorieën (vier bij de junioren en zes bij de volwassenen). Gaat straks iedereen met een medaille naar huis?
“Ik gun iedereen een medaille. Ze hebben een positief effect. Mensen komen thuis met een medaille die ze echt verdiend hebben. Niet voor hun reis naar Arnhem maar voor de reis die ze daarvóór gemaakt hebben. Ze kunnen daarmee hún verhaal vertellen. Van veerkracht, hoop, herstel, weer meedoen … Dat heeft ook een mooi bijeffect voor Arnhem. Ze praten positief over de stad en komen wellicht nog eens terug.”
Meer informatie over de European Transplant Games: www.etg2026.nl
Highlights European Transplant Games
• Zondag 21 t/m zaterdag 27 juni: competities in vijftien takken van sport op diverse locaties, maar vooral Valkenhuizen
• Zondag 21 juni: openingsceremonie in Musis
• Dinsdag 23 juni: Nationaal Sportcongres op Papendal
• Woensdag 24 juni: Culturele avond in Openluchtmuseum
• Woensdag 24 juni: Congres ‘Van Zorg naar bewegen’ op Papendal
• Donderdag 25 juni: Congres ‘De Estafette’ op Papendal
• Vrijdag 26 juni: Nabestaandenbijeenkomst (Restaurant Bloem), Donorbijeenkomst (Nieuwe Kerk) en Circle of Life (Hoogte 80)
• Zaterdag 27 juni: sluitingsceremonie en galadiner (Act Eventstudio’s)
Takken van sport bij European Transplant Games
• Wielrennen (30km wegrace, 5km tijdrit)
• Darten
• Badminton
• Zwemmen
• Bowlen
• Pétanque
• Tennis
• Golf
• Tafeltennis
• Beachvolleybal
• Padel
• Atletiek
• 5km minimarathon
• Walking football
• Ride & talk
• Walk & talk
